Asiad 20: Teqball và Karate, hai tấm HCĐ viết bằng kỷ luật và phản xạ

Sáng ngày 20/9, trên sàn đấu Asiad 20, Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi bước vào trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ môn Teqball. Đối thủ là cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ. Sau hai ván, tỷ số khép lại 2-0 nghiêng về phía Việt Nam. Đó là tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam ở kỳ Asiad này, và cũng là tấm huy chương châu lục đầu tiên của Teqball Việt Nam — một môn thi đấu lần đầu tiên xuất hiện trong chương trình Asiad.

Tôi ngồi xem lại băng ghi hình trận đấu ấy vài lần. Không phải vì có pha bóng nào quá hoa mỹ, mà vì cách cặp đôi này xử lý những tình huống tưởng như đã mất. Teqball là môn thể thao kết hợp giữa bóng đá và bóng bàn: người chơi dùng mọi bộ phận cơ thể trừ tay để đưa bóng qua bàn cong, và mặt bàn uốn theo đường vòm ấy khiến quỹ đạo bóng trở nên khó đoán gấp nhiều lần so với bóng bàn thông thường. Ở nội dung đôi, khả năng kiểm soát bóng, phản xạ, kỹ thuật cá nhân và sự phối hợp ăn ý là bốn trụ cột — nhưng chỉ trụ cột cuối mới là thứ quyết định ai đứng lại trên sàn.

Điều khiến tấm HCĐ này khác biệt nằm ở chỗ nó đến từ một môn mà Việt Nam gần như chưa có bề dày. Teqball còn khá mới lạ trong nước, chưa có hệ thống giải đấu dày, chưa có lớp VĐV kế cận đông đảo. Vậy mà ngay lần đầu môn này góp mặt ở Asiad, Minh Tân và Gia Nghi đã ghi dấu ấn. Trong một môn thể thao mà kinh nghiệm thi đấu quốc tế thường quyết định kết quả, việc một quốc gia non trẻ về Teqball có mặt ở trận tranh huy chương ngay kỳ đầu tiên là tín hiệu cho thấy năng lực kỹ thuật cá nhân có thể bù đắp cho sự thiếu hụt hệ thống.

Tôi đã tự hỏi vì sao kết quả này lại ít được chú ý hơn mức đáng có. Câu trả lời nằm ở thói quen đọc bảng tổng sắp huy chương thay vì đọc môn thi đấu. Bảng tổng sắp cho biết thứ hạng, nhưng nó không cho biết điều gì xảy ra bên trong một pha bóng. Cú chạm định mệnh trong trận tranh HCĐ của Minh Tân và Gia Nghi không phải là một may mắn đơn lẻ; nó là kết quả của hàng trăm giờ tập một động tác lặp đi lặp lại.

Ngay sau đó, đội tuyển Teqball Việt Nam bỏ lỡ cơ hội giành thêm huy chương khi Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam, cũng trong sáng 20/9. Nếu nhìn vào thành tích thuần túy, đó là một buổi sáng có thắng có thua. Nhưng nếu nhìn vào cấu trúc, đây là một tín hiệu đáng mừng hơn vẻ ngoài của nó: Việt Nam có mặt ở hai trận tranh HCĐ của cùng một môn trong cùng một buổi thi đấu. Sự hiện diện đồng thời ở nhiều nhánh đấu cho thấy chiều sâu đội hình, chứ không chỉ một cá nhân lóe sáng rồi tắt. Đó là điều mà các môn thể thao mới thường phải mất nhiều chu kỳ mới đạt được.

Cùng buổi sáng, ở môn Karate, VĐV Bùi Ngọc Nhi mang về thêm một tấm HCĐ cho đoàn thể thao Việt Nam ở nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Con đường đến tấm huy chương này đi theo một vòng cung quen thuộc của những VĐV bản lĩnh: thua trận mở màn trước võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5, rồi lần lượt đánh bại Choi Haeun (Hàn Quốc) 5-0 và Leong Wai Yee Shannon (Singapore) 4-1. Thua đậm nhất, rồi thắng đậm nhất — đó là dấu hiệu của một người biết đọc lại chính mình sau mỗi trận.

Kata là bài biểu diễn được chấm điểm. Ở đó không có đối thủ trực tiếp để đánh bại trong tích tắc; chỉ có ban giám khảo, và một bài quyền phải được thực hiện đến từng hơi thở. Việc để thua 0-5 ở trận đầu tiên không nói lên rằng Ngọc Nhi yếu — nó nói lên rằng cô đã gặp một chuẩn mực cao ở ngay cửa vào, và sau đó điều chỉnh. Hai trận sau là hai lần trả lời. Đây là thành tích đáng chú ý của Ngọc Nhi, tiếp nối những dấu ấn đã có tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, nữ võ sĩ này vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9.

Tôi từng làm việc nhiều năm trong môi trường phân tích thể thao, và có một quy tắc tôi luôn giữ: đừng bao giờ tin vào một kết quả duy nhất. Hãy tin vào mẫu hình. Nếu chỉ một VĐV thắng một trận, đó có thể là may mắn. Nhưng khi cùng một ngày, hai nhánh Teqball tiến vào trận tranh huy chương và một VĐV Karate vượt qua chính thất bại của mình để đứng lên, mẫu hình bắt đầu hình thành. Đó không phải là một ngày may mắn của thể thao Việt Nam; đó là một ngày mà cấu trúc huấn luyện bắt đầu trả về kết quả có thể lặp lại.

Nói vậy không có nghĩa là mọi thứ đều màu hồng. Có một góc nhìn phản trực giác mà tôi buộc phải nêu ra, bởi vì chính tôi từng trả giá vì đã khẳng định một chiều. Ánh hào quang của tấm HCĐ dễ khiến chúng ta quên rằng Teqball vẫn chưa có ở Việt Nam một hệ thống giải đấu nội địa đủ dày để nuôi dưỡng thế hệ kế tiếp. Một tấm huy chương châu lục đến trước khi có hệ thống là một món quà đẹp, nhưng cũng là một món nợ. Nếu không nhanh chóng xây dựng hạ tầng thi đấu, các lớp VĐV trẻ sẽ không có chỗ để va chạm thường xuyên.

Cùng lúc, bảng tổng sắp huy chương sau gần nửa ngày thi đấu cho thấy bức tranh quen thuộc: đoàn Trung Quốc vươn lên dẫn đầu với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ; VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV, 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 HCĐ.

Những con số ấy kể một câu chuyện về khoảng cách. Khoảng cách không nằm ở tài năng đơn lẻ — Teqball và Karate đã chứng minh điều ngược lại — mà nằm ở độ sâu của hệ thống phía sau mỗi VĐV. Một quốc gia dẫn đầu bảng tổng sắp không thắng vì có một người giỏi hơn; họ thắng vì có hàng trăm người giỏi tương đương đang chờ được gọi tên. Với Việt Nam, hai tấm HCĐ hôm nay là bằng chứng rằng tài năng không thiếu. Điều còn thiếu là số lần những tài năng ấy được đặt vào tình huống buộc phải chứng minh chính mình.

Tôi nhớ lại một lần từng sai tên một VĐV trong lúc tường thuật trực tiếp. Cảm giác xấu hổ khi đó dạy tôi rằng sự chính xác không phải là chi tiết nhỏ — nó là nền tảng. Với thể thao Việt Nam, sự chính xác cần nằm ở tầm nhìn: đừng đo Tấm HCĐ của Teqball bằng cảm giác vui sướng nhất thời, mà hãy đo bằng số lượng VĐV sẽ bước vào sân đấu này sau năm năm nữa.

Ở Karate, Bùi Ngọc Nhi còn một trận tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal vào ngày 22/9. Đó là cơ hội, nhưng cũng là một phép thử về khả năng chuyển từ thành tích cá nhân sang thành tích tập thể — một bước chuyển mà nhiều VĐV không làm được. Đội tuyển Teqball cũng đã khép lại ngày thi đấu với một thắng và một thua. Cả hai đều là dữ liệu. Cả hai đều đáng được ghi lại.

Sẽ rất dễ để viết một bài ca ngợi tấm huy chương đầu tiên. Nhưng tấm HCĐ ở một môn thể thao mới không phải là đỉnh cao — nó là điểm khởi đầu được ghi dấu đúng lúc. Điều quyết định tương lai của Teqball và Karate Việt Nam không phải là huy chương hôm nay, mà là việc liệu có ai đủ kiên nhẫn để biến khoảnh khắc này thành một hệ thống hay không.

Sàn đấu Asiad 20 vẫn còn đó, và mỗi tấm huy chương chỉ là một điểm trên bản đồ. Nhưng đôi khi, chính những điểm nhỏ nhất lại là nơi một hành trình lớn bắt đầu.